İçimdeki Huzursuzluğun Bir Adı Var mı?

Bazen ortada belirgin bir sorun yoktur ama iç rahat değildir.
Her şey yolunda görünür; iş yapılır, ilişkiler sürer, günlük hayat akmaya devam eder. Buna rağmen içten içe bir huzursuzluk hissi eşlik eder. Ne tam bir kaygıdır ne de açık bir üzüntü. Daha çok, “bir şeyler yerli yerinde değil” duygusudur.

Bu deneyim çoğu zaman belirsiz olduğu için tanımlanması da zordur. İnsan, adı olmayan bir hisle baş başa kaldığında onu ciddiye alıp almamakta kararsız kalır. Oysa psikoloji bilimi, bu tür huzursuzlukların rastlantısal olmadığını; aksine önemli zihinsel ve duygusal süreçlere işaret edebildiğini söylüyor.

Huzursuzluk, her zaman bir bozukluğun değil; çoğu zaman uyumsuzluğun işaretidir.

Huzursuzluk Duygu mu, Durum mu?

Huzursuzluk tek başına net bir duygu değildir.
Daha çok, birden fazla sürecin ortak çıktısıdır.

Kaygı, belirsizlik, bastırılmış ihtiyaçlar, çözümlenmemiş kararlar ya da kişinin değerleriyle mevcut yaşamı arasındaki mesafe; hepsi huzursuzluk hissine katkıda bulunabilir. Bu nedenle huzursuzluk, “ne hissediyorum?” sorusundan çok “neyle temas halindeyim?” sorusuyla anlaşılır.

Araştırmalar, özellikle uzun süreli huzursuzluk hissinin şu durumlarda daha sık ortaya çıktığını gösteriyor:

kişi kendisiyle ilgili önemli bir kararı ertelediğinde,
bulunduğu koşullarla değerleri arasında uyumsuzluk olduğunda,
zihinsel olarak işlevsel kalıp duygusal sinyalleri geri plana ittiğinde.

Bu noktada huzursuzluk, bir sorun değil; geri bildirim mekanizması gibi çalışır.

Neden Adını Koymakta Zorlanırız?

İçsel huzursuzluğun adı zor konur çünkü çoğu zaman tek bir kaynağı yoktur. Zihin, net neden–sonuç ilişkileri kurmak ister. Ancak huzursuzluk, lineer bir deneyim değildir.

Birçok kişi bu hissi:

“Sebepsiz bir gerginlik”
“İç sıkıntısı”
“Yerinde duramama hali”
olarak tanımlar.

Bilimsel açıdan bakıldığında bu durum, bedenin ve zihnin uyarı seviyesinin sürekli yüksek kalması ile ilişkilidir. Sinir sistemi net bir tehdit algılamaz; ancak tam bir rahatlama sinyali de üretmez. Ortada kalan bu durum, öznel olarak huzursuzluk şeklinde deneyimlenir.

Bu nedenle huzursuzluk, çoğu zaman çözümlenmemiş bir meselenin “duygusal artığı”dır.

Huzursuzluk Ne Zaman Artar?

Huzursuzluk özellikle belirsizlik dönemlerinde yoğunlaşır.
Karar aşamaları, geçiş süreçleri, “devam mı tamam mı” sorularının cevapsız kaldığı zamanlar bu hissi güçlendirir.

Araştırmalar, insan zihninin belirsizliği tehdit olarak algılamaya yatkın olduğunu gösteriyor. Ancak burada tehdit, dışsal bir olaydan çok; içsel tutarlılığın bozulmasıyla ilgilidir.

Kişi bir yandan mevcut düzeni sürdürürken, diğer yandan içsel olarak başka bir ihtiyaca temas ediyorsa; bu iki yön arasındaki gerilim huzursuzluk yaratır.

Bu yüzden huzursuzluk, çoğu zaman “bir şeyler yanlış”tan çok;
“bir şeyler değişmek üzere” hissini taşır.

Bilim Ne Diyor?

Harvard Business Review’da yayımlanan çalışmalarda, kronik huzursuzluk hissinin çoğu zaman iş yaşamındaki değer uyumsuzluğu ile ilişkili olduğu gösteriliyor. Kişi yetkin olsa, performansı iyi olsa bile; yaptığı iş kendi değerleriyle örtüşmediğinde bu durum uzun vadeli bir huzursuzluk yaratabiliyor (HBR, 2022).

DergiPark’ta yayımlanan güncel araştırmalar ise, huzursuzluk hissinin kaygıdan ayrılması gerektiğini vurguluyor. Kaygı genellikle belirli bir tehdit algısına dayanırken; huzursuzluk daha çok belirsizlik, anlam arayışı ve içsel uyum süreçleriyle ilişkilendiriliyor.

Bu bulgular, huzursuzluğun “çözülmesi gereken bir sorun”dan çok; okunması gereken bir sinyal olabileceğini düşündürüyor.

Araştırmalardan Çıkanlar

Huzursuzluk her zaman patolojik değildir
Belirsizlik ve değer çatışmaları huzursuzluğu artırır
Uzun süre bastırılan ihtiyaçlar bedensel–duygusal huzursuzluk yaratabilir
Huzursuzluk, değişim ihtiyacının erken göstergesi olabilir

Gündelik Hayata Dair Bir Çerçeve

İçsel huzursuzluk, çoğu zaman dikkatimizi çekmeye çalışan bir arka plan sesidir. Susturulmaya çalışıldıkça yükselir; fark edildiğinde ise şekil kazanmaya başlar.

Bu nedenle her huzursuzluk hissi hemen giderilmek zorunda değildir.
Bazıları, yalnızca dinlenmek ister.

Huzur her zaman sakinlik anlamına gelmez.
Bazen huzura giden yol, rahatsız eden bir hissi ciddiye almaktan geçer.

Burada Durup Düşünmek Mümkün

Bazı hisler cevap vermez.
Ama yön gösterir.